De Oorsprong in Mesopotamië (3e millennium v.Chr.)
Archeologen ontdekten in Ur (het huidige Irak) speelborden uit ongeveer 2600-2400 voor Christus, die vaak worden genoemd als verre voorouders van backgammon. Deze borden — het "Koninklijk Spel van Ur" — gebruikten stenen en "dobbelstenen" in de vorm van tetraëders.
Het "Koninklijk Spel van Ur" werd in de jaren 1920 ontdekt door Sir Leonard Woolley tijdens opgravingen. Het originele bord is tegenwoordig te zien in het British Museum in Londen. Een veel jongere Babylonische spijkerschrifttablet (177 v.Chr.), ontcijferd door Irving Finkel van het British Museum, geeft gedeeltelijke spelregels.
Het Oude Perzië en "Nard" (6e eeuw n.Chr.)
De eerste werkelijk duidelijke beschrijving van een directe voorloper van backgammon komt voor in Perzische teksten uit de 6e eeuw na Christus. Volgens de Pahlavi-tekst "Wizārišn ī čatrang" bedacht onder koning Khosrow I (531-579) de wijze Bozorgmehr het "nard" als antwoord op het schaakspel dat een Indiase koning had gestuurd.
Volgens de legende bedacht een wijze van koning Khosrow backgammon om filosofisch te laten zien hoe het lot (de dobbelstenen) samenspeelt met de vrije wil (de beslissingen). De 30 stenen stonden voor de dagen van de maand, de 24 punten voor de uren van dag en nacht en de 12 punten aan elke kant voor de maanden van het jaar.
In de Perzische traditie was het backgammonbord een afbeelding van het heelal. De 30 stenen (15+15) stonden voor de dagen van de maand, hun twee kleuren voor dag en nacht, de 24 punten voor de uren. Spelen was een meditatie over tijd en lot.
Het Oude Rome — het "Ludus Duodecim Scriptorum"
De Romeinen speelden verschillende tafelspellen, waaronder het Ludus Duodecim Scriptorum ("spel van de twaalf lijnen") en de Tabula, beide verwant aan backgammon. Keizer Claudius (10 v.Chr. – 54 n.Chr.) was een gepassioneerd speler — hij zou er zelfs een boek over hebben geschreven, dat helaas verloren is gegaan.
In Pompeii toont een fresco in de taverne van Salvius twee spelers die ruziën over een partij, en in het hele Romeinse Rijk zijn speelborden gevonden die in steen zijn gegraveerd.
Het Byzantijnse Rijk en de Verspreiding in de Arabische Wereld
Na de val van Rome overleefde het tafelspel in het Byzantijnse Rijk onder de naam Tabula. Keizer Zeno (5e eeuw) wordt in een tekst genoemd met een wanhopige stelling van zijn stenen — beschouwd als de oudste gedocumenteerde speelstelling uit de geschiedenis van de tafelspellen.
Met de uitbreiding van de islam in de 7e-8e eeuw verspreidde het Perzische nard zich over het hele Midden-Oosten en Noord-Afrika. Hoewel sommige islamitische theologen debatteerden over de geoorloofdheid ervan (het toeval van de dobbelstenen), bleef het spel populair in de islamitische culturen, vaak in een vorm zonder geldinzet.
De Europese Middeleeuwen
Het tafelspel bereikte West-Europa waarschijnlijk via de kruisvaarders en Arabische kooplieden. In de middeleeuwen werd het in alle lagen van de samenleving gespeeld — van monniken tot heren. Verluchte handschriften uit de 13e eeuw tonen figuren die spelen op borden die duidelijk als voorlopers van backgammon te herkennen zijn.
De Kerk had een dubbelzinnige verhouding tot het spel — sommige concilies verboden het aan geestelijken, maar het werd toch in kloosters gespeeld. De koningen van Engeland, Frankrijk en Spanje stonden bekend om hun passie voor tafelspellen.
De Renaissance en het Franse Trictrac
In de 16e eeuw werd trictrac in Frankrijk het tafelspel bij uitstek. De naam komt van het geluid van de stenen op het bord. Complexer dan modern backgammon, omvat het een doorlopende puntentelling en zeer uitgewerkte regels.
Trictrac wordt genoemd door Rabelais, werd gespeeld aan het hof van de Valois en is beschreven in talrijke spelhandboeken. "Trictrac-tafels" — meubels die speeltafel en laden combineerden — waren luxueuze meubelstukken bij de adel.
Het Engelse "Backgammon" (17e eeuw)
De term backgammon verschijnt voor het eerst in de Engelse taal in 1645. De etymologie wordt betwist: "back" (terug) + "game" (spel) of van het Welsh "bach" (klein) + "cammaun" (stokkenspel). In elk geval lijken de Engelse regels van de 17e eeuw sterk op de moderne regels.
De Uitvinding van de Dubbelsteen (jaren 1920, New York)
De dubbelsteen werd in de jaren 1920 uitgevonden in de New Yorkse spelkringen. Deze innovatie — waarmee de inzet tijdens de partij kan worden vermenigvuldigd — veranderde backgammon ingrijpend. Het werd van een aangenaam kansspel een diepgaande strategische discipline, met een intense financiële en psychologische dimensie.
De moderne regels krijgen dan hun vorm rond de kubus; de Crawford-regel, die specifiek voor matches geldt, komt later en is voorgesteld door John R. Crawford (1915-1976).
De Opleving van de Jaren 1970
Backgammon beleefde in de jaren 1970 een spectaculaire opleving, gedragen door de internationale jetset. Luxueuze backgammontoernooien werden georganiseerd in Monte Carlo, Nassau (Bahama's) en in Amerikaanse casino's. Het was het tijdperk van de professionele "backgammon players" die per vliegtuig de wereld rondreisden om partijen met hoge inzetten te spelen.
Het eerste grote internationale toernooi werd in 1964 op de Bahama's georganiseerd door prins Alexis Obolensky, en het eerste "wereldkampioenschap" in 1967 in Las Vegas. Figuren als Paul Magriel ("X-22") publiceerden revolutionaire strategieboeken die nog steeds als referentie gelden.
Het Computertijdperk en Analyse met AI
In de jaren 1990 werd de software TD-Gammon (ontwikkeld door Gerald Tesauro bij IBM) dankzij machine learning een programma dat het niveau van de beste menselijke spelers bereikte. In tegenstelling tot schaken, waar Deep Blue Kasparov met brute rekenkracht versloeg, leerde TD-Gammon door miljoenen partijen tegen zichzelf te spelen — een revolutionaire aanpak.
Tegenwoordig spelen programma's als GNU Backgammon en Extreme Gammon (XG) op een niveau dat de beste mensen niet kunnen bereiken. Deze programma's hebben ook het backgammononderwijs veranderd: spelers analyseren hun partijen met AI om hun fouten op te sporen.
Backgammon Vandaag
Vaak wordt geschat dat meer dan 100 miljoen mensen over de hele wereld backgammon spelen. Sinds 1979 wordt elk jaar in Monte Carlo een wereldkampioenschap gehouden. Grote toernooien vinden plaats in Monte Carlo, Istanbul, Tokio en vele andere steden.
Op internet worden elke dag miljoenen partijen gespeeld. Platforms als Backgammon Galaxy stellen spelers van alle continenten in staat zich te meten en beter te worden dankzij realtime analyse.
Ook in Zwitserland brengen clubs en toernooien backgammonliefhebbers samen.
Speel met mooi materiaal!
Na 5000 jaar geschiedenis is het plezier van spelen op een echt houten bord onverminderd groot. Bekijk onze selectie.
Een Backgammonspel Kiezen →