Backgammonregels

1. Kennismaking met het spel

Backgammon is een van de oudste bordspellen ter wereld — de verre voorlopers ervan gaan bijna 5.000 jaar terug, tussen Mesopotamië en Perzië. Het is een spel van strategie en geluk voor twee spelers. Het doel is simpel: als eerste al je 15 stenen naar je eigen thuisbord brengen en ze vervolgens van het bord spelen.

Wat backgammon uniek maakt, is de combinatie van toeval (de dobbelstenen) en pure strategie. Ook met slechte worpen vindt een goede speler vaak een manier om de schade te beperken. En met goede worpen kan een onervaren speler alles verspelen door verkeerde beslissingen.

2. Het materiaal

Een complete backgammondoos bevat:

• Een opklapbaar bord, verdeeld in twee helften
• 30 stenen (15 van de ene kleur, 15 van de andere — traditioneel zwart en wit, of bruin en wit)
• 4 dobbelstenen (2 per speler), bij voorkeur in dobbelbekers
• 1 dubbelsteen (kubus met de cijfers 2, 4, 8, 16, 32, 64)
• 2 dobbelbekers (vaak zijn die in het deksel verwerkt)

Voor een gids om een backgammonspel te kiezen en kwaliteitsmateriaal te vinden, raadpleeg je onze speciale koopgids.

3. Het bord en de punten

Het backgammonbord bestaat uit 24 punten (afwisselend gekleurde driehoeken, genummerd van 1 tot 24), verdeeld in vier zones van 6 punten:

• Eigen thuisbord (punten 1 tot 6): ook wel "home board" of binnenbord genoemd
• Eigen buitenbord (punten 7 tot 12)
• Buitenbord van de tegenstander (punten 13 tot 18)
• Thuisbord van de tegenstander (punten 19 tot 24)

De bar scheidt de twee thuisborden van de buitenborden. Geslagen stenen wachten op de bar voordat ze weer mogen inkomen.

De stenen bewegen altijd in dezelfde richting — van het bord van de tegenstander naar het eigen thuisbord — en voor de twee spelers in tegengestelde richting.

4. Beginopstelling

De beginopstelling is voor beide spelers symmetrisch. Dit is de standaardindeling:

Een handige ezelsbrug: 2-5-3-5 op de punten 24-13-8-6. De tegenstander zet zijn stenen symmetrisch aan de andere kant neer.

Lees ook onze uitgebreide gids over de beginopstelling bij backgammon met geannoteerde schema's.

5. Verloop van een partij

Om te bepalen wie begint, gooit elke speler met één dobbelsteen. De speler met de hoogste worp begint en speelt met beide gegooide dobbelstenen (dus niet alleen met zijn eigen steen). Bij gelijkspel wordt opnieuw gegooid.

Daarna spelen de spelers om de beurt. Elke beurt gaat zo:

1. Schud de dobbelstenen in de beker en gooi ze in jouw helft van het bord
2. Verzet je stenen volgens de gegooide waarden
3. Als een geldige zet mogelijk is, moet je spelen (je mag niet vrijwillig passen)

6. Stenen verzetten

Elke dobbelsteen is een aparte zet. Met een 3 en een 5 kun je:

• Eén steen 3 punten verzetten EN een andere steen (of dezelfde) 5 punten
• Of één enkele steen 8 punten verzetten (3+5), mits de tussenliggende punten bespeelbaar zijn

Een steen mag landen op een punt dat:

• Leeg is
• Bezet is door één of meer stenen van jouw kleur
• Bezet is door één enkele steen van de tegenstander (dan sla je die steen)

Een steen mag niet landen op een punt dat bezet is door 2 of meer stenen van de tegenstander. Dat punt is dan "gesloten" voor jou.

Dubbel gooien

Als je op beide dobbelstenen hetzelfde getal gooit (een dubbele worp), speel je die waarde vier keer in plaats van twee keer. Met een dubbele 4 heb je dus vier zetten van elk 4 punten. Dat is vaak erg krachtig!

7. Slaan en op de bar plaatsen

Een enkele steen op een punt heet een blot. Die is kwetsbaar. Als de tegenstander op dat punt landt, wordt de steen geslagen en op de bar geplaatst (de middenlijn van het bord).

Eén of meer stenen op de bar brengen je in een dringende situatie: je moet eerst al je stenen vanaf de bar inbrengen voordat je iets anders mag verzetten.

8. Inbrengen vanaf de bar

Om een steen vanaf de bar in te brengen, plaats je hem in het thuisbord van de tegenstander (punten 1 tot 6 van de tegenstander, oftewel de punten 19 tot 24 vanuit jouw gezichtspunt). Het getal op de dobbelsteen bepaalt het punt waar je inkomt:

• Dobbelsteen 1 → jouw punt 24 (punt 1 van de tegenstander)
• Dobbelsteen 6 → jouw punt 19 (punt 6 van de tegenstander)

Als alle bijbehorende punten gesloten zijn (2 of meer stenen van de tegenstander), kun je niet inkomen en verlies je je beurt.

9. Stenen uitspelen (bearing off)

Zodra al je 15 stenen in je thuisbord staan (punten 1 tot 6), mag je beginnen ze van het bord te spelen. Dit is de eindfase, in het Engels "bearing off" genoemd.

Om een steen uit te spelen:

• moet de waarde van de dobbelsteen exact overeenkomen met het punt van de steen, of
• moet je, als er geen steen op het exacte punt staat, die dobbelsteen spelen door een steen te verzetten die op een hoger punt staat (als die er is)
• speel je, als de waarde hoger is dan het hoogste bezette punt, die steen uit

Let op: als een van je stenen tijdens het uitspelen wordt geslagen, moet je hem eerst vanaf de bar inbrengen VOORDAT je verdergaat met uitspelen.

10. Einde van de partij en puntentelling

De eerste speler die al zijn 15 stenen heeft uitgespeeld, wint de partij. De score hangt af van de situatie van de tegenstander:

• Enkele winst (1 punt): de tegenstander heeft minstens één steen uitgespeeld
• Gammon (2 punten): de tegenstander heeft geen enkele steen uitgespeeld
• Backgammon (3 punten): de tegenstander heeft geen enkele steen uitgespeeld EN heeft nog een steen in jouw thuisbord of op de bar

Deze waarden worden vermenigvuldigd met de huidige waarde van de dubbelsteen, als die is gebruikt.

11. De dubbelsteen (overzicht)

De dubbelsteen is een apart onderdeel van het backgammonmateriaal: beginners negeren hem vaak, maar bij serieus spel is hij essentieel. Aan het begin van de partij ligt hij in het midden met de zijde "64" naar boven (neutrale positie). Zolang de kubus in het midden ligt, kan elke speler aan het begin van zijn beurt en voor het gooien voorstellen de inzet te verdubbelen; daarna mag alleen de speler die de kubus bezit nog herdubbelen. De tegenstander kan accepteren (het spel gaat verder met de verdubbelde inzet) of weigeren (en de partij verliezen voor de huidige inzet).

Voor een uitgebreide uitleg en geavanceerde strategische tips lees je onze speciale pagina over de dubbelsteen.